Een goed onderwijssysteem dient gefundeerd te zijn op een helder inzicht in de structuur en werking van de menselijke geest, van de kleuter, de jonge mens en de volwassene, en natuurlijk ook van het lichaam. Het lesprogramma Waardeneducatie onderscheidt in samenhang met de vijf kernwaarden de volgende vijf vermogens van de menselijke persoonlijkheid :

Het evoluerende vermogen is de stuwende kracht achter de ontwikkeling van alle vermogens van de mens. Het schept eenheid in de mens en verbondenheid tussen de mensen. Het is nauw verbonden met de kernwaarde liefde, de centrale waarde in het leven. Het manifesteert zich in de vorm van (zelf-)respect, (zelf-)vertrouwen, vriendschap, betrokkenheid, liefde voor kennis en bereidheid tot samenwerking. Het maakt de vorming van een unieke, individuele persoonlijkheid mogelijk. Het is de bron van geluk en levensvreugde. Ieder kind heeft naast lichamelijke zorg, geborgenheid en duidelijk gestelde grenzen vooral liefdevolle aandacht nodig.

Het emotionele vermogen omvat het gevoel, de emoties en het invoelingsvermogen (empathie). Het is vooral door middel van ons gevoel dat we bepalen of iemand of iets betekenis of waarde voor ons heeft. Als gevoelens lichamelijk merkbaar zijn spreken we van emoties, zoals angst, verdriet, boosheid en ontroering. De sociaal-emotionele intelligentie en vaardigheden vormen een belangrijk onderdeel van het emotionele vermogen. Het is vooral verbonden met de kernwaarde levenskunst. Levenskunst is een voorwaarde voor blijdschap, geluk en gezondheid; harmonie en vrede voor de veiligheid en het welzijn van alle mensen. Daarom is het nodig dat kinderen zonder angst kunnen praten over hun gevoelens, emoties en conflicten (ruzies).

Het lichaam en het daarmee samenhangende fysieke vermogen vormen de basis van het bestaan van de mens. De stem, de bewegingsorganen en de zintuigen zijn belangrijke organen voor het gedrag. Het lichaam is nauw verbonden met de instincten, de impulsen, de verlangens en de vitaliteit. Voor dit gebied is de waarde respect van essentieel belang. Het lichamelijk welzijn hangt af van goede lichamelijke gewoonten, voldoende beweging, rust en slaap. Kinderen hebben op tijd rust en stilte nodig. De lesactiviteit 'zitten in stilte' leert kinderen rustiger en stiller te worden, ook in de klas. Hierdoor kan een goede werksfeer worden geschapen.

Het harmoniserende vermogen stelt de mens in staat harmonie en vrede in zichzelf en de wereld te brengen. Het is in ieder mens potentieel aanwezig, maar weinig ontwikkeld. Vandaar de vele (innerlijke) conflicten en oorlogen. Essentieel voor de ontwikkeling van dit vermogen is de vrije intuïtie, die niet wordt vervormd door persoonlijke begeerten, emoties, gevoelens en gedachten. Het is het terrein van de inspiratie, creativiteit, wilskracht en spiritualiteit in de ruimste betekenis van het woord. Het is de geboorteplaats van diepgaande filosofieën, hogere vormen van kunst en nieuwe wetenschappelijke theorieën. Maar het is ook van groot belang voor het dagelijkse leven van ieder mens. Groepsgesprekken, 'zitten in stilte' en het vertellen van levensverhalen kunnen ieder kind helpen dit vermogen in zichzelf te ontdekken.