De vijf universele kernwaarden

De problemen in het onderwijs zijn bekend. Gelukkig wordt de stelling dat positieve waarden onontbeerlijk zijn voor de persoonlijkheidsvorming steeds meer gehoord.

In de kranten en op de radio en televisie wordt gezegd, dat veel ouders steeds minder tijd hebben voor de opvoeding van hun kinderen. Mede hierdoor zullen de scholen in de toekomst noodzakelijkerwijs een grotere rol spelen bij de opvoeding. Naast de ontwikkeling van intellectuele vermogens en taal- en technische vaardigheden zullen de ethische opvoeding en het ontwikkelen van sociaal-emotionele intelligentie en vaardigheden meer en meer taken worden van het onderwijs.

Maar wat zijn eigenlijk waarden en normen en wat is hun werking?

Waarden zijn vormen van kennis èn gevoelens. Ze beïnvloeden niet alleen het intellectuele leven, maar ook het gevoelsleven en de wilskracht. De menselijke waarden leveren de motivaties voor het menselijk handelen, vormen een bron voor inspirerende levensidealen en bepalen de kwaliteit van de menselijke relaties, zowel met de medemens als met de natuur. Ze hebben een grote invloed op het innerlijke leven en het uiterlijke gedrag van de mens. Ze bevorderen het welzijn zowel van de individuele mens als van de gemeenschap.

Veel culturele, economische, esthetische, politieke en sociale waarden zijn van tijdelijke aard. Gedurende een korte of lange periode worden ze in een bepaalde samenleving algemeen geaccepteerd en aan de kinderen geleerd. Er ontstaat een traditie met waarden die normen kunnen worden genoemd. Normen geven tijdelijke stabiliteit en veiligheid aan een gemeenschap.


Universele waarden zijn van alle tijden.

Als fundament van het lesprogramma Waardeneducatie zijn gekozen de universele (kern-)waarden waarheid, liefde, levenskunst, respectvol gedrag en geweldloosheid. Deze waarden komen voor in de meeste culturen, geesteswetenschappen en religies. Ze scheppen duidelijkheid in de relaties tussen wetenschap en spiritualiteit, individu en gemeenschap, nationaal bewustzijn en wereldbewustzijn, mens en natuur en tussen de verschillende culturen en religies.

Tegenover deze waarden staan de onwaarden onwaarheid, liefdeloosheid, mechanisch leven, respectloos gedrag en geweld. Om onderscheid te kunnen maken tussen waarden en onwaarden heeft de mens een goed ontwikkeld, authentiek onderscheidingsvermogen nodig. Dit lesprogramma levert een bijdrage om dit bij de kinderen te ontwikkelen. Van de kernwaarden kunnen een groot aantal zogenaamde verwante waarden worden afgeleid. Voorbeeld : van levenskunst de verwante waarden eigenwaarde, geduld,
tevredenheid en zelfvertrouwen.